Zgodnie z postanowieniami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (w szczególności art. 56 ustawy), bezspornym jest, iż świadczeniobiorca ma prawo do wyboru danego lekarza, pielęgniarki czy położnej poz, dokonując wyboru konkretnej osoby, a nie konkretnego świadczeniodawcy. Należy jednakże dodać, iż sama deklaracja wyboru, zgodnie z obowiązującym wzorem i zapisami art. 56 ustawy, zawiera również i dane dotyczące świadczeniodawcy.

Wobec powyższego, należy wskazać, iż deklaracja wyboru ma niejako dualny charakter, stanowiąc o wyborze konkretnej osoby z personelu medycznego, zatrudnionego jednak u konkretnego świadczeniodawcy.

Ustawa, o której mowa powyżej nie normuje sytuacji. w której dany lekarza, pielęgniarka, czy położna poz, która "zbierała" deklaracje wyboru u danego świadczeniodawcy, zaprzestaje pracy u tegoż świadczeniodawcy

Należy jednakże wskazać, iż poruszaną kwestię normuje inny przepis dotyczący świadczeniodawców. Zgodnie bowiem z postanowieniami § 10a obowiązującego obecnie Zarządzenia nr 74/2010/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 01.12.2010 r. :

1. W przypadku:
1) zaprzestania przez lekarza poz, pielęgniarkę poz lub położną poz udzielania świadczeń u świadczeniodawcy;
(…)
- świadczeniodawca zobowiązany jest poinformować o tym fakcie właściwy Oddział Funduszu oraz zamieścić w miejscu udzielania świadczeń stosowne ogłoszenie w celu poinformowania świadczeniobiorców.

2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, świadczeniodawca udziela świadczeń świadczeniobiorcom zadeklarowanym do określonego lekarza poz, pielęgniarki poz lub położnej poz, do czasu dokonania ponownego wyboru lekarza poz, pielęgniarki poz lub położnej poz. Świadczeniodawca zobowiązany jest do podjęcia działań zmierzających, do zachowania zalecanych norm dotyczących liczby świadczeniobiorców. Złożone uprzednio deklaracje zachowują swoją ważność do czasu ponownego złożenia deklaracji przez świadczeniobiorcę."
Z przytoczonych wyżej postanowień wynika, iż w sytuacji z którą mamy obecnie do czynienia, dla potrzeb rozliczeń pomiędzy świadczeniodawcą a NFZ, deklaracja wyboru lekarza, pielęgniarki lub położnej zachowuje swą ważność (z zachowaniem obowiązku poinformowania o zaistniałej sytuacji świadczeniobiorców) "do czasu ponownego złożenia deklaracji przez świadczeniobiorcę". Interpretację takową należy uznać za całkowicie bezsporną.

 Cytowane wyżej zapisy Zarządzenia Prezesa NFZ zawierają swe adekwatne odzwierciedlenie również i w treści § 4 ust. 3 umowy łączącej Oddział NFZ ze świadczeniodawcą (umowy stanowiącej załącznik nr 2a do w/w Zarządzenia):

"3. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, Świadczeniodawca udziela świadczeń świadczeniobiorcom zadeklarowanym do określonego lekarza poz, pielęgniarki poz lub położnej poz, do czasu dokonania ponownego wyboru lekarza poz, pielęgniarki poz lub położnej poz. Świadczeniodawca zobowiązany jest do podjęcia działań zmierzających, do zachowania norm dotyczących liczby świadczeniobiorców, określonych warunkami zawierania umów. Złożone uprzednio deklaracje zachowują swoją ważność do czasu ponownego złożenia deklaracji przez świadczeniobiorcę."

 W omawianym zakresie należy jednakże wskazać, iż umowa pomiędzy NFZ a świadczeniodawcą zawierana jest na czas określony, zwykle na 1 rok czasu. Z końcem roku wygasają więc jej postanowienia, w tym dotyczące trwałości deklaracji, o których mowa powyżej.

 Ustosunkowując się do powyższego zastrzeżenia podkreślenia wymaga fakt, iż w większości przypadków, dany świadczeniodawca zawiera z NFZ kolejną umowę, która obowiązuje poczynając od dnia 1-ego stycznia następnego roku, a która to umowa zawiera dokładnie takie same postanowienia, jak umowa wcześniej obowiązująca. Jednocześnie zapisy umowy nie stanowią o tym, iż dotyczą one jedynie zaprzestania udzielania świadczeń przez lekarza/pielęgniarkę/położną w danym roku kalendarzowym, t.j. w roku obowiązywania tej konkretnej umowy. Wręcz przeciwnie, należy wskazać, iż interpretując omawiany zapis umowy na gruncie wykładni celowościowej, uwzględniającej cel, dla którego dany zapis umowy został do niej dodany, uznać należy iż zapis ten winien dotyczyć wszystkich deklaracji, również i tych, które stanowiły o wyborze personelu, który zaprzestał pracy u danego świadczeniodawcy przed datą obowiązywania aktualnej umowy. W innym przypadku prowadziłoby to paradoksalnych sytuacji. W zakresie bowiem deklaracji personelu, który zaprzestał pracy np. w dniu 01.01 danego roku - deklaracja obowiązywałaby nadal przez okres blisko rok, natomiast w razie zaprzestania pracy w dniu 30.12 danego roku - deklaracja pozostawała by ważną zaledwie 1 dzień czasu. Prowadziłoby również do znacznego różnicowania sytuacji prawnej świadczeniodawców, którzy mają zawarte umowy na okres 1 roku - na ich niekorzyść - w stosunku do tych świadczeniodawców, którzy zawarli umowy na dłuższy okres czasu. Działania podejmowane obecnie przez poszczególne Oddziały NFZ, które wskazują, iż takie deklaracje mogą zachować swą ważność czy to do końca marca, czy do końca czerwca, czy do końca roku, czy też wymagają innych uzgodnień w tym zakresie - jedynie potwierdzają kuriozalność dokonywanych przez nie interpretacji zapisów umowy i Zarządzenia Prezesa NFZ w tym zakresie.

Podkreślić należy, iż cytowane wyżej postanowienia obowiązującego obecnie Zarządzenia Prezesa NFZ w niemal identycznym brzmieniu znajdowały się w zapisach Zarządzenia Nr 72/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 3 listopada 2009 r., określającego zasady zawierania i realizacji umów pomiędzy świadczeniodawcą a NFZ na rok 2010 (§ 5 umowy łączącej świadczeniodawcę poz z NFZ, w brzmieniu określonym w załączniku nr 2a do tego Zarządzenia). Również i ten fakt potwierdza i wskazuje na trwałość i ciągłość istnienia omawianych postanowień umowy.
Wobec powyższego, należy wskazać, iż na gruncie obowiązujących przepisów prawa, z uwzględnieniem postanowień umowy pomiędzy świadczeniodawcą a NFZ, deklaracje wyboru, dla potrzeb rozliczeń pomiędzy stronami tejże umowy, zachowują ważność w razie zaprzestania pracy u danego świadczeniodawcy przez lekarza/pielęgniarkę/położną - do czasu złożenia przez świadczeniobiorcę nowej deklaracji wyboru.

W dniu 6 lipca br. w komunikacie dla świadczeniodawców podstawowej opieki zdrowotnej, opublikowanym przez Lubelski Oddział Wojewódzki NFZ na stronie internetowej, poinformowano o fakcie zaprzestania finansowania zakwestionowanych przez Fundusz deklaracji. Podobne działania wykonywane są przez inne Oddziały NFZ unieważniając deklaracje woli dużej liczby pacjentów. Ma to charakter zaplanowanej akcji zwróconej przeciwko podmiotom poz w celu uszczuplenia środków jakie przeznaczają na świadczenia dla swoich pacjentów i może wpłynąć negatywnie na jakość tych świadczeń. Przypomnę, że w trakcie naszego spotkania w dniu 21 grudnia 2011r w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Pan Premier po zapoznaniu się także i z tym problemem zwrócił uwagę na nieprawidłową interpretację przepisów przez NFZ w tej sprawie.

Panie Prezesie,

Ta bulwersująca akcja spowodowała poważny konflikt pomiędzy świadczeniodawcami zrzeszonymi w Lubelskim Związku Lekarzy Rodzinnych - Pracodawców i LOW NFZ. Eskalacja działań NFZ w tej kwestii może powodować kolejne protesty naszego środowiska. Apeluję zatem o odstąpienie od tych pozaprawnych czynności i powrót do poprzednich zasad rozliczania deklaracji wyboru.

Z poważaniem

Prezes Federacji PZ
Jacek Krajewski

Do wiadomości:
1. Minister Zdrowia za pośrednictwem Gabinetu Politycznego Ministra Zdrowia